Komentarze do statystyk strefy euro. Przedstawiamy statystyki z krótkim omówieniem, gotowe do rozpowszechniania.

Karty płatnicze są obecnie najczęstszą formą płatności bezgotówkowych w Europie. W ostatnich dziesięciu latach liczba płatności kartowych w euro wzrosła przeszło dwukrotnie. Jednocześnie zmalała średnia wartość transakcji.

27 września 2019

Konsumenci i firmy w strefie euro korzystają z różnych form płatności. W 2018 prawie połowę ogólnej liczby transakcji bezgotówkowych stanowiły tu płatności kartowe.

Kolejnymi pod względem popularności metodami płatności bezgotówkowych były polecenia przelewu i polecenia zapłaty (każda ok. 23%) oraz pieniądz elektroniczny i czeki (łącznie ok. 7%).

Występują przy tym znaczne różnice między krajami, jeśli chodzi o powszechność poszczególnych rodzajów usług płatniczych. Przykładowo, w Portugalii udział transakcji kartowych w płatnościach bezgotówkowych w 2018 przekroczył 70%, podczas gdy w Niemczech wyniósł ok. 23%.

Polecenia przelewu są szczególnie popularne na Słowacji, gdzie w 2018 stanowiły prawie 44% ogólnej liczby płatności bezgotówkowych, wobec zaledwie 2,4% w Luksemburgu.

W ostatnich dziesięciu latach spadła popularność czeków: z 8% ogólnej liczby płatności bezgotówkowych w 2008 do 2,3% w 2018. Prawie 85% wszystkich czeków w strefie euro w 2018 wystawiono w jednym kraju – we Francji.

Wykres 1. Udział poszczególnych metod płatności w ogólnej liczbie transakcji bezgotówkowych, 2008 i 2018 (w procentach)

W ostatnich dziesięciu latach liczba płatności kartowych dokonywanych przez konsumentów i firmy zwiększyła się przeszło dwukrotnie: średnia per capita w 2008 wynosiła 56, a w 2018 – już 121. Natomiast średnia wartość płatności kartowej spadła z 54 euro w 2008 do 44 euro w 2018.

Również pod tym względem występują duże różnice między krajami. W 2018 liczba płatności kartą na osobę w Finlandii wyniosła średnio 332, natomiast w Niemczech – 64, w Grecji – 59, a we Włoszech – 53.

Innymi słowy Finowie używali kart płatniczych pięć razy częściej niż Niemcy i sześć razy częściej niż Włosi.

Średnia wartość płatności kartowej waha się od ok. 17 euro na Łotwie do 70 euro na Cyprze. Na poniższych interaktywnych wykresach przedstawiono dane dla wszystkich krajów strefy euro.

Wykres 2. Średnia liczba płatności kartowych per capita, 2008–2018 (dane roczne)                                                                                                     

Wykres 3. Średnia wartość płatności kartowej, 2008–2018 (EUR; dane roczne)

Jednocześnie średnioroczna wartość wypłat gotówki w strefie euro w przeliczeniu na jedną kartę wzrosła z 1925 euro w 2008 do 2082 euro w 2018.

Podobny trend wystąpił w większości krajów, jednak roczna kwota wypłat przypadająca średnio na jedną kartę była bardzo zróżnicowana: na przykład w Austrii była prawie czterokrotnie wyższa niż w Luksemburgu i prawie dwukrotnie wyższa od średniej dla całej strefy euro.

Wykres 4. Średnia wartość wypłat gotówki z bankomatu w przeliczeniu na kartę (EUR; dane roczne)

Statystyki płatności obejmują liczbę i wartość transakcji płatniczych dla wszystkich rodzajów instrumentów i usług płatniczych w Europie. Dają wgląd w preferencje płatnicze Europejczyków oraz funkcjonowanie unijnej infrastruktury rynków finansowych. 

Transakcja płatnicza to działanie polegające na złożeniu, transferze lub wypłacie środków z udziałem dwóch osób: płatnika i odbiorcy. Usługa płatnicza to usługa umożliwiająca realizację transakcji płatniczych. Urządzenia i procedury wykorzystywane do transakcji płatniczych to instrumenty płatnicze. Usługi płatnicze są świadczone przez podmioty (np. banki), które zaliczają się do kategorii dostawców usług płatniczych zdefiniowanej w dyrektywie w sprawie usług płatniczych.

W tym komentarzu jest mowa o ogólnej liczbie płatności bezgotówkowych w strefie euro, z uwzględnieniem wszystkich rodzajów usług płatniczych, do których należą: polecenia przelewu, polecenia zapłaty, płatności kartami wydanymi przez dostawców usług płatniczych o statusie rezydenta, płatności pieniądzem elektronicznym, płatności czekami oraz inne usługi płatnicze z udziałem podmiotów innych niż monetarne instytucje finansowe. (Podmioty inne niż monetarne instytucje finansowe to osoby fizyczne lub prawne spoza sektora monetarnych instytucji finansowych (MIF). Na potrzeby statystyk płatności dostawcy usług płatniczych nie są zaliczani do podmiotów innych niż MIF).

Polecenie przelewu to transakcja płatnicza, którą inicjuje płatnik przez złożenie dyspozycji swojemu dostawcy usług płatniczych, np. bankowi. Ten następnie przekazuje środki do dostawcy usług płatniczych odbiorcy. W transakcji może uczestniczyć kilku pośredników. W odpowiednich statystykach transakcje te są liczone po stronie płatnika. Należą do nich transakcje SEPA i inne niż SEPA (zob. poniżej), polecenia przelewu składane w bankomatach, polecenia przelewu obejmujące przekazanie gotówki po jednej lub obu stronach transakcji płatniczej (np. przekazy pieniężne i pocztowe) oraz polecenia przelewu tytułem rozliczenia transakcji z użyciem kart kredytowych lub kart debetowych z odroczoną płatnością. Dane nie obejmują uznań kont klientów w wyniku samych zapisów księgowych bez dokonania typowego przelewu (np. dopisania dywidendy lub odsetek przez bank prowadzących rachunek) ani wpłat gotówkowych na rachunek na podstawie formularza banku.

Polecenie zapłaty to przelew, który inicjuje odbiorca za pośrednictwem swojego dostawcy usług płatniczych. Jest często wykorzystywane do regulowania płatności cyklicznych (np. rachunków za media). Wymaga uzyskania wcześniej upoważnienia od płatnika (zgody na obciążenie rachunku). Jest też stosowane do płatności jednorazowych; wtedy płatnik upoważnia odbiorcę do zainicjowania pojedynczej płatności. W statystykach polecenia zapłaty są liczone po stronie odbiorcy. Dane obejmują transakcje SEPA i inne niż SEPA (zob. poniżej), transakcje jednorazowe i cykliczne oraz polecenia zapłaty tytułem rozliczenia transakcji z użyciem kart kredytowych lub kart debetowych z odroczoną płatnością. Aby unikać podwójnego liczenia, nie wykazuje się poleceń zapłaty związanych z rozliczaniem pojedynczych transakcji kartowych. Nie wykazuje się też płatności gotówkowych z konta na podstawie formularza banku. 

Pieniądz elektroniczny (e-pieniądz) to wartość pieniężna przechowywana w urządzeniu elektronicznym i akceptowana jako środek płatniczy przez przedsiębiorstwa inne niż podmiot, który go wyemitował. Może być przechowywany na nośniku fizycznym, np. na karcie (hardware-based), lub za pomocą oprogramowania, np. na serwerze komputerowym (software-based). Wykazywane są tylko transakcje przy użyciu kart lub systemów przechowywania danych obsługiwanych przez dostawców usług płatniczych o statusie rezydenta, niezależnie od tego, czy miały miejsce w kraju emisji czy poza tym krajem.

Karty płatnicze to urządzenia wykorzystywane do płacenia za towary i usługi oraz do wybierania pieniędzy z bankomatów. Są wydawane w ramach schematów kartowych na podstawie umowy z wystawiającym je dostawcą usług płatniczych, która określa ich funkcje (np. debetowa, debetowa z odroczoną płatnością, kredytowa, z pieniądzem elektronicznym). Płatności kartowe to transakcje dokonywane przy użyciu kart debetowych, kredytowych lub debetowych z odroczoną płatnością przez terminale w punktach sprzedaży lub inne kanały płatności. W statystykach podaje się transakcje z użyciem kart wydanych przez dostawców usług płatniczych o statusie rezydenta, niezależnie od tego, w którym kraju prowadzony jest schemat kartowy wykorzystany do dokonania danej transakcji. Ujmuje się płatności kartowe dokonane przez telefon i internet. Nie uwzględnia się zatem: płatności kartami mającymi jedynie funkcję pieniądza elektronicznego, poleceń przelewu składanych w bankomatach, wypłat gotówki w terminalach płatniczych ani płatności kartami wydanymi przez podmioty detaliczne (kartami sklepowymi, paliwowymi itd.), chyba że karta taka została wystawiona we współpracy z dostawcą usług płatniczych (co-branding).

Czek to pisemne polecenie trasanta (wystawcy) skierowane do trasata (zazwyczaj instytucji kredytowej), aby ten na żądanie wypłacił określoną kwotę samemu wystawcy lub osobie przez niego wskazanej. W statystykach czeki liczy się po stronie odbiorcy płatności (wystawcy czeku lub osoby przez niego wskazanej) po złożeniu czeku do rozliczenia. Uwzględnia się wypłaty gotówki przy użyciu czeków, nie uwzględnia natomiast wypłat na podstawie formularza banku ani czeków wystawionych, ale niezłożonych do rozliczenia.

Inne usługi oznaczają usługi płatnicze nieuwzględnione w pozostałych kategoriach (np. weksle).

Wypłaty gotówki z bankomatu obejmują wypłaty z bankomatów przy użyciu kart z funkcją gotówkową. Wypłaty gotówki w terminalach płatniczych przy użyciu kart debetowych, kart kredytowych lub kart debetowych z odroczoną płatnością są uwzględnione jedynie wtedy, gdy nie są powiązane z transakcjami płatniczymi.

Jednolity obszar płatności w euro (SEPA) to rozwiązanie, które ujednolica zasady dokonywania i przetwarzania płatności detalicznych w euro. Dzięki jego wprowadzeniu płatności w euro w całej Europie są realizowane równie szybko, bezpiecznie i skutecznie jak płatności krajowe. Dzięki SEPA klienci mogą przekazywać płatności bezgotówkowe w euro – na przykład za pomocą polecenia przelewu, polecenia zapłaty lub karty debetowej – do dowolnego miejsca w Europie.

Podane tu statystyki pochodzą z rocznych statystyk płatności ESBC, które można znaleźć w hurtowni danych statystycznych EBC Statistical Data Warehouse po wpisaniu kodu podanego w części „Odsyłacze”.

Więcej o statystykach płatności:

Payment services and large-value and retail payment systems

Payments statistics press release (2018)

Harmonised statistics on payment services in the Single Euro Payments Area

Payments, securities and derivatives, and the role of the Eurosystem

Methodological notes on the collection of payments statistics in the ECB Statistical Data Warehouse

A glossary of terms used in payments and settlement systems (BIS)

SEPA – Single Euro Payments Area

Statystyki płatności w hurtowni danych statystycznych EBC:

Udziały poszczególnych form płatności w ogólnej liczbie płatności podmiotów innych niż monetarne instytucje finansowe można znaleźć po wpisaniu poniższych kodów:

·        udział płatności kartami wydanymi przez dostawców usług płatniczych o statusie rezydenta PSS.A.*.F000.I1A.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        udział poleceń przelewu PSS.A.*.F000.I31.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        udział poleceń zapłaty PSS.A.*.F000.I34.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        udział czeków PSS.A.*.F000.I35.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        udział płatności pieniądzem elektronicznym PSS.A.*.F000.IEM.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        udział innych usług płatniczych PSS.A.*.F000.I37.Z00Z.NP.X0.20.Z0Z.Z

·        Średnią liczbę płatności kartowych per capita można uzyskać po wpisaniu kodu PSS.A.*.F000.I1A.Z00Z.NC.X0.20.Z0Z.Z

·        Średnią wartość płatności kartowych można uzyskać po wpisaniu kodu PSS.A.*.F000.I1A.Z00Z.VA.X0.20.Z01.E

·        Wartość wypłat gotówki z bankomatu w przeliczeniu na kartę można uzyskać po wpisaniu kodu PSS.A.*.F100.I10.I111.VD.X0.20.Z01.E