Πληροφορίες για τα στατιστικά στοιχεία της ζώνης του ευρώ - Παρουσίαση των στατιστικών στοιχείων με σύντομες επεξηγήσεις που μπορείτε εύκολα να μοιραστείτε

29 Μαΐου 2019

Κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού: εξελίξεις και προοπτικές

Τα τελευταία χρόνια, τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού έχουν γίνει πιο δημοφιλή, παρόλο που είναι ευμετάβλητα, έχουν κερδοσκοπικό χαρακτήρα και δεν αποτελούν νόμισμα.

Τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού είναι σχετικά πρόσφατο φαινόμενο. Έκαναν την εμφάνισή τους πριν από δέκα χρόνια περίπου και από τότε γίνονται ολοένα πιο δημοφιλή, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται όλο και περισσότερες πλατφόρμες διαπραγμάτευσης και να διευρύνεται το φάσμα των νέων αυτών στοιχείων ενεργητικού. 

Τον Μάιο του 2019 υπήρχαν περισσότερα από 2.000 είδη κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού (αν και τα περισσότερα από αυτά δεν χρησιμοποιούνται) με συνολική χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση 230 δισεκ. ευρώ περίπου. Όπως φαίνεται από το παρακάτω διάγραμμα, τα εν λόγω στοιχεία είναι εξαιρετικά ευμετάβλητα και η αξία τους συνδυαστικά είναι μικρή σε σχέση με την αξία των τραπεζογραμματίων ευρώ σε κυκλοφορία ή άλλων κατηγοριών στοιχείων ενεργητικού. 

Η αγοραία αξία των κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού ισοδυναμεί, παραδείγματος χάριν, με το ΑΕΠ της Φινλανδίας και αντιστοιχεί σε 19% περίπου της συνολικής αξίας των τραπεζογραμματίων και κερμάτων ευρώ σε κυκλοφορία, τα οποία έχουν αυξηθεί σταθερά από την εισαγωγή τους το 2002. Στο τέλος Απριλίου 2019 η αξία των τραπεζογραμματίων ήταν πάνω από 1,2 τρισεκ. ευρώ και των κερμάτων 29 δισεκ. ευρώ περίπου.

Η αξία των κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού είναι επίσης μικρή σε σύγκριση με τις πέντε μεγάλες εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας (Facebook, Apple, Amazon, Netflix και Google – δείκτης FAANG), μόλις 8% της χρηματιστηριακής τους κεφαλαιοποίησης. Το Bitcoin αντιπροσωπεύει περίπου 55% της συνολικής χρηματιστηριακής κεφαλαιοποίησης των κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού (Μάιος 2019).

Συγκριτικά, η συνολική έκδοση ηλεκτρονικού χρήματος στη ζώνη του ευρώ (εκτός του Ευρωσυστήματος) ξεπέρασε τα 9 δισεκ. ευρώ τον Μάιο του 2018. Το 2017 το 70% περίπου αυτής της έκδοσης ηλεκτρονικού χρήματος αναλογούσε στις εμπορικές τράπεζες.

Διάγραμμα 1: Χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση και δείκτης κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού σε σύγκριση με τα τραπεζογραμμάτια ευρώ και τον δείκτη FAANG.

Σημειώσεις: Χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού (δισεκ. ευρώ, τέλος του μήνα, αριστερή κλίμακα)· αξία τραπεζογραμματίων ευρώ σε κυκλοφορία (δισεκ. ευρώ, αριστερή κλίμακα)· CRIX (CRypto IndeX) (τέλος του μήνα, δείκτης κλεισίματος, αναθεωρημένος με συντελεστή πολλαπλασιασμού 20 εκατ., αριστερή κλίμακα). Ο «δείκτης FAANG» αφορά τις μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας στον κόσμο και αποτελείται από τις Facebook, Apple, Amazon, Netflix και Google. Η χρηματιστηριακή τους κεφαλαιοποίηση μετατρέπεται σε ευρώ.

Πηγές: Στατιστικά στοιχεία της ΕΚΤ, Bloomberg, thecrix.de, Coinmarketcap.com.

Τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού δεν είναι νομίσματα. Διαφέρουν από το χρήμα (συμπεριλαμβανομένου του ηλεκτρονικού χρήματος), δεν έχουν νομικό καθεστώς ή ξεχωριστό νομικό πλαίσιο και δεν υπάγονται σε εποπτεία. Μπορούν να αποτελέσουν αντικείμενο έντονης κερδοσκοπίας και για αυτό εκθέτουν τους κατόχους τους σε κίνδυνο μεγάλης ζημίας. Ένας από τους λόγους είναι επειδή δεν αντιπροσωπεύουν υποκείμενη απαίτηση έναντι του εκδότη. Λόγω της απουσίας κάποιου ειδικού οργανισμού, όπως μιας κεντρικής τράπεζας, που να προστατεύει την αξία των κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού δεν ενδείκνυται η χρήση τους ως μορφής χρήματος. Επιπλέον, η έντονη μεταβλητότητα των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού και η περιορισμένη αποδοχή τους από τους εμπόρους αποθαρρύνει τη χρήση τους ως μέσου αποθήκευσης αξίας ή πληρωμών και δυσχεραίνει τη χρήση τους ως λογιστικής μονάδας. 

Οι κάτοχοι κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού μπορεί επίσης να εκτίθενται στην ψηφιακή απάτη και την κλοπή ή απώλεια προσωπικών ψηφιακών κλειδιών, τα οποία χρησιμοποιούνται για την πρόσβαση στα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού. Όλοι αυτοί οι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο οικονομικών ζημιών. Επίσης, η ταυτοποίηση των συναλλασσομένων μπορεί να είναι δύσκολη, γεγονός το οποίο συνιστά απειλή για τη διαφάνεια των χρηματοοικονομικών συναλλαγών. Από την άλλη πλευρά, η τεχνολογία στην οποία βασίζονται τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού, η τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (Distributed Ledger Technology - DLT), φαίνεται ότι προσφέρει κάποια πλεονεκτήματα στους χρήστες. Μπορεί να μειώσει το κόστος συναλλαγών και τους χρόνους διακανονισμού, και δεν γνωρίζει σύνορα.

Σε αυτήν την ενότητα, τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού ορίζονται ως νέο είδος ψηφιακών στοιχείων ενεργητικού, που καταγράφονται σε ψηφιακή μορφή και δεν αντιπροσωπεύουν υποκείμενη απαίτηση έναντι του εκδότη ή υποχρέωση του εκδότη.

Η εμφάνιση πληθώρας κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού, ένα εκ των οποίων είναι το Bitcoin, κατέστη δυνατή χάρη στην τεχνολογική εξέλιξη που ονομάζεται τεχνολογία κατανεμημένου καθολικού (Distributed Ledger Technology - DLT), και ιδίως στην τεχνολογία blockchain. Η DLT είναι ένα εργαλείο καταγραφής της κυριότητας συγκεκριμένου στοιχείου ενεργητικού το οποίο κατανέμει τη βάση δεδομένων όσον αφορά τις συναλλαγές σε ένα δίκτυο πολλών υπολογιστών, αντί να την αποθηκεύει σε μια κεντρική τοποθεσία. Συνήθως, όλα τα μέλη του δικτύου μπορούν να διαβάζουν τις πληροφορίες και, ανάλογα με τις άδειες που τους έχουν δοθεί, να προσθέτουν στοιχεία.

Παρόλο που σε αυτήν την ενότητα δεν παρέχονται πληροφορίες για τα ψηφιακά πορτοφόλια, ο όρος χρησιμοποιείται συχνά σε σχέση με τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού. Τα πορτοφόλια αποτελούν συχνά το μέρος στο οποίο οι χρήστες μπορούν να αποθηκεύουν τα κλειδιά πρόσβασης στα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού που έχουν στην κατοχή τους. Υπάρχουν πορτοφόλια διαθέσιμα σε σύνδεση με το διαδίκτυο αλλά και εκτός σύνδεσης και η διαφορά τους έγκειται στο επίπεδο ασφάλειας που προσφέρουν.

Η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση κάθε κρυπτογραφικού στοιχείου ενεργητικού υπολογίζεται ως το γινόμενο της τιμής του και της ποσότητάς του σε κυκλοφορία.

Η ΕΚΤ και οι εθνικές κεντρικές τράπεζες της ζώνης του ευρώ έχουν αποκλειστικά το δικαίωμα να εκδίδουν τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ. Στην παρούσα ενότητα, η κατηγορία τραπεζογραμμάτια και κέρματα ευρώ σε κυκλοφορία αναφέρεται στην «καθαρή κυκλοφορία», δηλ. την αξία των τραπεζογραμματίων και των κερμάτων ευρώ που έχουν εκδοθεί χωρίς να γίνεται διάκριση ως προς τον κάτοχο του νομίσματος, και περιλαμβάνει ποσά που διακρατούν τα πιστωτικά ιδρύματα.

Η έκδοση χρήματος, πέρα από τα μετρητά, μπορεί να γίνεται και με άλλες μορφές. Το ηλεκτρονικό χρήμα, για παράδειγμα, ορίζεται ως η νομισματική αξία η οποία αποθηκεύεται ηλεκτρονικά σε τεχνικό μέσο, όπως σε προπληρωμένη κάρτα ή σε έξυπνο κινητό τηλέφωνο. Μπορεί να αποθηκεύεται σε κάρτα με μικροεπεξεργαστή (chip card) ή σε διακομιστή, από όπου ο χρήστης μπορεί να μεταφέρει χρήματα με ψηφιακό τρόπο. Το ηλεκτρονικό χρήμα εκδίδεται κυρίως από τις τράπεζες, αλλά και από άλλες οντότητες.

Ο δείκτης CRIX (CRypto IndeX) είναι ένας δείκτης αναφοράς σε σχεδόν πραγματικό χρόνο ο οποίος καταρτίζεται από μια ομάδα στο πανεπιστήμιο Humboldt του Βερολίνου.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το χρήμα και τα κρυπτογραφικά στοιχεία ενεργητικού, βλ.:

ΕΚΤ Crypto-Assets Task Force (2019), Crypto-Assets: Implications for financial stability, monetary policy, and payments and market infrastructures, αριθ. 223, Occasional Paper Series

ΕΚΤ (2018), Virtual or virtueless? The evolution of money in the digital age, διάλεξη του Yves Mersch, μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ

ΕΚΤ (2017), Digital Base Money: an assessment from the ECB’s perspective, ομιλία του Yves Mersch, μέλους της Εκτελεστικής Επιτροπής της ΕΚΤ

ΕΚΤ (2015), Virtual currency schemes – a further analysis

ΕΚΤ, Virtual currency schemes, 2012, including case studies on Bitcoin and Second Life

ΕΚΤ, Banknotes and coins circulation

ΕΚΤ, Banknotes and coins production

ΕΚΤ, Electronic Money

ΕΚΤ, Financial stability implications of crypto-assets, Financial Stability Review, Μάιος 2018, Πλαίσιο 4

ΕΚΤ, Πώς μπορεί η νέα τεχνολογία να μεταμορφώσει τις χρηματοπιστωτικές αγορές;

ΕΚΤ, Τι είναι το bitcoin;

ΕΚΤ, Τι είναι το χρήμα;

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ιούλιος 2018), Cryptocurrencies and blockchain – Legal context and implications for financial crime, money laundering and tax evasion

Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο (Ιούλιος 2018), Virtual currencies and central banks monetary policy: challenges ahead, Monetary Dialogue

Bank of England, Digital currencies

Danmarks Nationalbank (Δεκέμβριος 2017), Central bank digital currency in Denmark?, Analysis, αριθ. 28

BIS (2018), Central bank digital currencies

Ο δείκτης CRypto IndeX (CRIX) είναι διαθέσιμος εδώ: theCRIX.

Η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση των κρυπτογραφικών στοιχείων ενεργητικού είναι διαθέσιμη εδώ: CoinMarketCap.

Η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση των πέντε μεγαλύτερων εταιρειών τεχνολογίας προέρχεται από το Bloomberg.

Σειρά συναλλαγματικών ισοτιμιών στο SDW: EXR.D.USD.EUR.SP00.A

Σειρά ΑΕΠ στο SDW: MNA.A.N.*.W2.S1.S1.B.B1GQ._Z._Z._Z.EUR.V.N